Η τεχνητή νοημοσύνη βρίσκει όλο και περισσότερες εφαρμογές στον τομέα της κυβερνοασφάλειας. Σύντομα αυτόνομα AI agents θα μπορούν να εκτελούν ολόκληρες εργασίες που παραδοσιακά εκτελούνταν από ανθρώπους. Ένα πρόσφατο επιστημονικό άρθρο (μπορείτε να το διαβάσετε εδώ) έρχεται να μας δώσει μια εικόνα από το μέλλον, συγκρίνοντας AI agents με επαγγελματίες κυβερνοασφάλειας σε ένα πραγματικό δίκτυο.
Αυτό που κάνει τη μελέτη να ξεχωρίζει είναι ότι δεν βασίζεται σε εργαστηριακά σενάρια. Το πείραμα πραγματοποιήθηκε σε πραγματικό πανεπιστημιακό δίκτυο, αποτελούμενο από 8000 υπολογιστές και IoT συσκευές, πολλαπλά λειτουργικά συστήματα, πραγματικές υπηρεσίες και ρεαλιστικούς περιορισμούς. Δέκα πιστοποιημένοι επαγγελματίες με πολύχρονη εμπειρία και πολλαπλά AI frameworks κλήθηκαν να εντοπίσουν, να επιβεβαιώσουν και να αναφέρουν ευπάθειες, όπως ακριβώς θα συνέβαινε σε ένα πραγματικό περιβάλλον. Οι συμμετέχοντες δούλεψαν για 10 ώρες και ανταμείφθηκαν με 2000$
Στο επίκεντρο της μελέτης βρίσκεται το ARTEMIS, ένα εργαλείο που έχει αναπτυχθεί από την ερευνητική ομάδα (μπορείτε να δείτε τον κώδικά του εδώ) και χρησιμοποιεί πολλαπλούς AI-agents για να εκτελέσει ενέργειες που θα έκανε μια red team. Δεν πρόκειται απλώς για ένα LLM που τρέχει εργαλεία, αλλά για ένα σύστημα που μπορεί να «σπάει» την εργασία σε υπο-καθήκοντα, να εκτελεί παράλληλες ενέργειες, να εντοπίζει ευπάθειες και να δημιουργεί κώδικα που τις εκμεταλλεύεται. Με απλά λόγια, λειτουργεί περισσότερο σαν οργανωμένη ομάδα παρά σαν μεμονωμένο εργαλείο.
Τα αποτελέσματα είναι εντυπωσιακά. Το ARTEMIS κατέλαβε τη δεύτερη θέση συνολικά, ξεπερνώντας τους εννέα από τους δέκα ανθρώπινους. Εντόπισε σοβαρές και κρίσιμες ευπάθειες, με ποιότητα αναφορών συγκρίσιμη με εκείνη έμπειρων επαγγελματιών. Ακόμη πιο ενδιαφέρον είναι το κόστος: η λειτουργία του συστήματος κοστίζει πολύ λιγότερο από έναν άνθρωπο, κάτι που αλλάζει ριζικά τα οικονομικά δεδομένα.
Φυσικά, τα AI agents δεν είναι παντοδύναμα. Η μελέτη δείχνει ότι δυσκολεύονται σε σενάρια που απαιτούν αλληλεπίδραση με γραφικά περιβάλλοντα, ενώ εμφανίζουν περισσότερα ψευδώς θετικά ευρήματα σε σχέση με τους ανθρώπους.
Το σημαντικό συμπέρασμα δεν είναι ότι τα AI agents αντικαθιστούν τους ανθρώπους αλλά ότι αλλάζουν το τρόπο που βλέπουμε την κυβερνοασφάλεια. Η κλίμακα, η ταχύτητα και το χαμηλό κόστος καθιστούν τέτοια συστήματα ιδανικά για συνεχή έλεγχο ασφάλειας, για ενίσχυση των red teams και για πιο ρεαλιστική αποτίμηση κινδύνου. Ταυτόχρονα, αναδεικνύουν ξεκάθαρα τον διπλό ρόλο χαρακτήρα της τεχνολογίας: ό,τι μπορεί να χρησιμοποιηθεί για άμυνα, μπορεί εξίσου εύκολα να χρησιμοποιηθεί επιθετικά.
Η εποχή όπου ο έλεγχος ασφαλείας ήταν αποκλειστικά ανθρώπινη υπόθεση φαίνεται να κλείνει. Όχι επειδή οι άνθρωποι «χάνουν», αλλά επειδή το μέλλον δείχνει να ανήκει στη συνεργασία ανθρώπου και τεχνητής νοημοσύνης. Το ARTEMIS μας δείχνει ότι η κυβερνοασφάλεια εισέρχεται σε μια νέα, πολύ διαφορετική φάση.
Το πρωτόκολλο Google Fast Pair σχεδιάστηκε ώστε η ζευγοποίηση μεταξύ συσκευών Android και ασύρματων αξεσουάρ να είναι τόσο απλή όσο το πάτημα ενός κουμπιού. Η ευρεία υιοθέτησή του από μεγάλες εταιρείες ακουστικών, σε συνδυασμό με την ταχύτητα σύνδεσης που προσφέρει, έχει αναμφίβολα διευκολύνει την καθημερινότητα εκατομμυρίων χρηστών. Ωστόσο, πρόσφατη έρευνα του ερευνητικού κέντρου COSIC στο Πανεπιστήμιο KU Leuven αποκάλυψε ότι πολλά προϊόντα δεν υλοποιούν σωστά το Fast Pair. Η ομάδα ονόμασε το σύνολο αυτών των ευπαθειών WhisperPair και προειδοποιεί ότι εκατοντάδες εκατομμύρια ακουστικά, ηχεία και άλλα ασύρματα αξεσουάρ ενδέχεται να είναι εκτεθειμένα.
Τι είναι το WhisperPair
Το WhisperPair εκμεταλλεύεται κενά στην υλοποίηση του Fast Pair σε δημοφιλή ασύρματα αξεσουάρ. Σύμφωνα με τους ερευνητές, πολλά προϊόντα δεν ελέγχουν σωστά αν βρίσκονται σε «λειτουργία ζεύξης» πριν ανταποκριθούν σε αιτήματα σύνδεσης. Το ίδιο το πρωτόκολλο ορίζει ότι το αξεσουάρ οφείλει να αγνοεί τέτοια αιτήματα όταν δεν βρίσκεται σε λειτουργία ζεύξης. Παρ’ όλα αυτά, σε πολλές περιπτώσεις οι συσκευές αποδέχονται το αίτημα και επιτρέπουν στον επιτιθέμενο να ολοκληρώσει τη διαδικασία ζευγοποίησης.
Με αυτόν τον τρόπο, ένας επιτιθέμενος μπορεί να:
Αναλάβει τον έλεγχο του αξεσουάρ: Μετά την επιτυχή σύζευξη, μπορεί να αναπαράγει ήχο σε υψηλή ένταση ή ακόμη και να ενεργοποιήσει το ενσωματωμένο μικρόφωνο για την καταγραφή συνομιλιών.
Ολοκληρώσει την επίθεση σε ελάχιστο χρόνο: Στις δοκιμές των ερευνητών, η επίθεση πραγματοποιήθηκε σε περίπου δέκα δευτερόλεπτα, από απόσταση έως και 14 μέτρων, χωρίς φυσική πρόσβαση στη συσκευή.
Χρησιμοποιήσει κοινό εξοπλισμό: Δεν απαιτείται ειδικός ή εξειδικευμένος εξοπλισμός· ένα απλό κινητό τηλέφωνο, ένας φορητός υπολογιστής ή ένα Raspberry Pi με δυνατότητα Bluetooth είναι αρκετά.
Παρακολούθηση μέσω του δικτύου Find Hub
Πέρα από την παράτυπη ζευγοποίηση, το WhisperPair μπορεί να μετατραπεί και σε εργαλείο παρακολούθησης. Ορισμένα αξεσουάρ υποστηρίζουν το δίκτυο Find Hub της Google, το οποίο αξιοποιεί δεδομένα από χρήστες (crowd-sourced) για τον εντοπισμό χαμένων αντικειμένων. Εάν ένα αξεσουάρ δεν έχει συνδεθεί ποτέ με συσκευή Android, ένας επιτιθέμενος μπορεί να το συνδέσει πρώτος στον δικό του λογαριασμό, προσθέτοντάς το στο Find Hub και αποκτώντας έτσι τη δυνατότητα παρακολούθησης των κινήσεων του θύματος.
Η ειδοποίηση που ενδέχεται να εμφανιστεί μετά από ώρες ή ημέρες θα αναφέρει τη συσκευή του επιτιθέμενου και μπορεί εύκολα να εκληφθεί ως σφάλμα. Η επίθεση βασίζεται στο γεγονός ότι η Android συσκευή αποθηκεύει στο αξεσουάρ ένα λεγόμενο Account Key, το οποίο χρησιμοποιείται για την επιβεβαίωση της ιδιοκτησίας. Αν αυτό το κλειδί προστεθεί από τον επιτιθέμενο, θεωρείται πλέον ο «ιδιοκτήτης» της συσκευής.
Γιατί αφορά όλους – ακόμη και τους χρήστες iPhone
Η λειτουργία Fast Pair είναι ενσωματωμένη στο ίδιο το αξεσουάρ και δεν μπορεί να απενεργοποιηθεί. Επομένως, δεν έχει σημασία αν η συσκευή χρησιμοποιείται με Android, iPhone ή υπολογιστή: το κενό ασφάλειας βρίσκεται στο υλικό του αξεσουάρ. Έτσι, ακόμη και χρήστες iPhone ή Windows παραμένουν ευάλωτοι στο WhisperPair. Οι ερευνητές επισημαίνουν ότι η απλή αποσύνδεση ή η επαναφορά εργοστασιακών ρυθμίσεων δεν επαρκεί, καθώς δεν αντιμετωπίζει τη ρίζα του προβλήματος.
Η έρευνα κατέδειξε ότι το ζήτημα δεν αφορά μεμονωμένες περιπτώσεις. Πολλές συσκευές από διαφορετικούς κατασκευαστές πέρασαν επιτυχώς τα τεστ ποιότητας και πιστοποίησης της Google, παρότι παρέμεναν ευάλωτες. Το γεγονός αυτό υποδεικνύει μια ευρύτερη αλυσίδα αποτυχίας στην υλοποίηση, τη δοκιμή και την πιστοποίηση του πρωτοκόλλου.
Υπεύθυνη γνωστοποίηση και επιδιορθώσεις
Η ομάδα του COSIC ενημέρωσε τη Google τον Αύγουστο του 2025. Η εταιρεία χαρακτήρισε το ζήτημα κρίσιμο και του απέδωσε αναγνωριστικό ευπάθειας (CVE-2025-36911). Οι ερευνητές συμφώνησαν σε ένα παράθυρο υπεύθυνης γνωστοποίησης διάρκειας 150 ημερών, ώστε οι κατασκευαστές να έχουν τον απαραίτητο χρόνο για την ανάπτυξη και διάθεση διορθώσεων. Η Google επιβράβευσε την αναφορά με το ανώτατο ποσό των 15.000 δολαρίων, αναγνωρίζοντας τη σοβαρότητα της απειλής.
Η μόνη ουσιαστική λύση είναι η ενημέρωση του firmware του αξεσουάρ. Παρότι αρκετοί κατασκευαστές έχουν ήδη κυκλοφορήσει διορθώσεις, αυτές δεν είναι ακόμη διαθέσιμες για όλα τα μοντέλα. Οι χρήστες καλούνται να επικοινωνούν με τον κατασκευαστή ή να ελέγχουν την επίσημη ιστοσελίδα του για διαθέσιμες ενημερώσεις. Η απλή ενημέρωση του τηλεφώνου δεν αρκεί· απαιτείται αναβάθμιση του ίδιου του αξεσουάρ.
Τι σημαίνει αυτό για το μέλλον
Η υπόθεση WhisperPair αποτελεί μια ηχηρή υπενθύμιση ότι ακόμη και φαινομενικά μικρές βελτιώσεις στην εμπειρία χρήστη, όπως η αυτόματη και εύκολη ζευγοποίηση, μπορούν να έχουν σοβαρές επιπτώσεις στην ασφάλεια. Οι ερευνητές του COSIC εργάζονται ήδη πάνω σε πρόταση για κρυπτογραφική δέσμευση της πρόθεσης ζεύξης, με στόχο την αποτροπή παρόμοιων προβλημάτων στο μέλλον. Μέχρι να υπάρξει μια τέτοια λύση, οι χρήστες θα πρέπει να παραμένουν ενήμεροι, να ενημερώνουν τα αξεσουάρ τους και να αντιμετωπίζουν με προσοχή τις λειτουργίες αυτοματοποιημένης ζευγοποίησης.
Το WhisperPair μας υπενθυμίζει ότι η ασφάλεια στον ψηφιακό κόσμο είναι πολυεπίπεδη: απαιτεί σωστή υλοποίηση από τους κατασκευαστές, επαρκή δοκιμή και υπεύθυνη διαχείριση από τις πλατφόρμες. Ως χρήστες, οφείλουμε να ενημερώνουμε τις συσκευές μας και να παραμένουμε σε εγρήγορση απέναντι σε νέες ευπάθειες. Αν χρησιμοποιείτε ασύρματα ακουστικά ή παρόμοια αξεσουάρ, ελέγξτε αν η συσκευή σας επηρεάζεται, εγκαταστήστε τις διαθέσιμες ενημερώσεις και μοιραστείτε αυτές τις πληροφορίες με όσους μπορεί να ωφεληθούν.
Πριν λίγες ημέρες το Mozilla Foundation δημοσιοποίησε μια αναφορά για τα δεδομένα που συλλέγουν τα αυτοκίνητα για τους χρήστες. Η αναφορά (που μπορείτε να τη βρείτε εδώ) περιέχει ανησυχητικά ευρήματα. Η πιο χαρακτηριστική περίπτωση είναι αυτή της Nissan. Η εταιρεία αναφέρει στο privacy policy της (το οποίο μπορείτε να βρείτε εδώ)
Categories of information we collect and disclose [...] Sensitive personal information, including driver’s license number, national or state identification number, citizenship status, immigration status, race, national origin, religious or philosophical beliefs, sexual orientation, sexual activity, precise geolocation, health diagnosis data, and genetic information.
Μετά και τα πρόσφατα γεγονότα στο Καπιτώλιο το Facebookκαι το Twitterέσπευσαν να «μπλοκάρουν» τον λογαριασμό του προέδρου των ΗΠΑ DonaldTrump. Η κίνηση αυτή ξεκίνησε μια συζήτηση για το πόσο τέτοιες πλατφόρμες έχουν αυτό το δικαίωμα και κατά πόσο με αυτές τις ενέργειες παραβιάζουν την ελευθερία του λόγου. Όμως το ερώτημα αυτό όχι μόνο είναι λανθασμένο αλλά αποκρύπτει και το πραγματικό πρόβλημα με αυτές τις πλατφόρμες.
Οποιοσδήποτε μπορεί να παρατηρήσει πως το Facebook, το Twitter, το YouTubeείναι κατακλισμένα με περιεχόμενο που προωθεί την ρητορική μίσους, ψεύτικες ειδήσεις και θεωρίες συνομωσίας. Το πρόβλημα όμως δεν είναι πως αυτές οι πλατφόρμες επιτρέπουν αυτού του είδους το περιεχόμενο αλλά ότι το προωθούν γιατί έτσι αυξάνουν τα κέρδη τους!
Όπως αναφέρει και το Wiredτο περιεχόμενο που προβάλουν αυτές οι πλατφόρμες στους χρήστες τους αποφασίζεται βάσει ενός αλγορίθμου σκοπός του οποίου είναι να αυξήσει την αλληλεπίδραση των χρηστών με τις πλατφόρμες. Όμως ο αλγόριθμος αυτός έχεις καταλήξει να προβάλλει «σκουπίδια». Παρόλο ότι δεν πρέπει να μας εκπλήττει ότι αυτού του είδους το περιεχόμενο ελκύει πιο πολλούς χρήστες (δείτε άλλωστε ποια προγράμματα στην τηλεόραση έχουν την μεγαλύτερη τηλεθέαση) είναι άγνωστο πως οι εν λόγω αλγόριθμοι καταλήγουν σε αυτές τις προτάσεις. Φήμες μάλιστα λένε πως ακόμα και μηχανικοί σε αυτές τις εταιρείες αντιμετωπίζουν το περιεχόμενο που οι αλγόριθμοι επιλέγουν με έκπληξη!
Οι πλατφόρμες έχουν δημιουργήσει ομάδες οι οποίες είναι υπεύθυνες να αφαιρούν τέτοιου είδους περιεχόμενο. Εκ του αποτελέσματος είναι φανερό πως αποτυγχάνουν. Βέβαια αυτό είναι κάτι το αναμενόμενο, από την μια ο όγκος του περιεχομένου είναι τεράστιος, από την άλλη έχουν να ανταγωνιστούν τους αλγόριθμους των ίδιων των εταιρειών τους.
Το ερώτημα λοιπόν που προκύπτει δεν είναι αν οι πλατφόρμες πρέπει να λογοκρίνουν. Το πραγματικό ερώτημα είναι αν είναι ηθικό και νόμιμο οι πλατφόρμες να πλουτίζουν ενισχύοντας την παραπληροφόρηση και τον ακραίο λόγο. Η απάντηση σε αυτό το ερώτημα είναι σίγουρα πιο εύκολη, το πως όμως θα το επιτύχουμε αυτό φαντάζει βουνό!
By Crypto AG - Logo of company Crypto AG, Public Domain, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=56384383
Πρόσφατα, η Washington Post σε συνεργασία με τη ZDF και την SRF αποκάλυψε την υπόθεση της εταιρείας Crypto, μια ελβετικής εταιρεία που παρήγαγε μηχανές κρυπτογράφησης και είχε πελάτες σε όλο τον κόσμο, συμπεριλαμβανομένης και της Ελλάδας.
Η εταιρεία αυτή ξεκίνησε της δραστηριότητες της μετά τον Β' ΠΠ από τον Σουηδό Boris Hagelin. Ο Hagelin έφτιαχνε κρυπτομηχανές και τις πουλούσε σχεδόν σε όλο τον κόσμο. Καθώς οι μηχανές του βελτιώνονταν, η CIA φοβήθηκε ότι δεν θα μπορούσε πλέον να διαβάζει τα κρυπτογραφημένα μηνύματα και έτσι προχώρησε σε συμφωνία με τον Hagelin ώστε να πουλάει σε κάποιες χώρες "πειραγμένες" μηχανές.
Όταν πλέον άρχισαν να χρησιμοποιούνται ψηφιακά κυκλώματα για την κρυπτογράφηση των επικοινωνιών, η CIA ενσωμάτωσε στις μηχανές της Crypto ένα κύκλωμα σχεδιασμένο από την NSA και το οποίο επέτρεπε στις αμερικάνικες μυστικές υπηρεσίες να αποκρυπτογραφούν τα μηνύματα που μεταδίδονταν.
Καθώς ο Hagelin μεγάλωνε η CIA άρχισε να ανησυχεί για το μέλλον της εταιρείας, για αυτό και την εξαγόρασε μαζί με τις γερμανική μυστική υπηρεσία BND. Φυσικά η αγορά έμεινε κρυφή και η Crypto συνέχισε να κυριαρχεί στο χώρο.
Το 1993, μετά από αλλεπάλληλα επεισόδια που κόντεψαν να οδηγήσουν στην αποκάλυψη του μεγάλου αυτού μυστικού, η BND αποχώρησε από την εταιρεία και πούλησε το μερίδιο της στην CIA. Η εταιρεία έκλεισε οριστικά το 2017!
Ο ρόλος της Crypto ήταν καθοριστικός σε πολλά σημαντικά γεγονότα, τα οποία αναφέρονται στο άρθρο της Washington Post.
Πρόσφατα οι New York Times δημοσίευσαν ένα άρθρο που δείχνει με τον πιο ανησυχητικό τρόπο το πως το διαδίκτυο και τα κοινωνικά δίκτυα έχουν αλλάξει για πάντα την έννοια της ιδιωτικότητας. Το άρθρο παρουσιάζει μια εταιρεία που ονομάζεται "Clearview AI" και ειδικεύεται στις τεχνολογίες αναγνώρισης προσώπων.
Η Clearview AI έχει αναπτύξει μια εφαρμογή, που επιτρέπει σε κάποιον να εντοπίσει την ταυτότητα ενός ατόμου με τη χρήση μόνο μιας φωτογραφίας του! Αυτό το επιτυγχάνει με τη βοήθεια μιας τεράστιας βάσης δεδομένων από φωτογραφίες που υπάρχουν διαθέσιμες σε ιστοσελίδες και κοινωνικά δίκτυα!
Η εταιρεία έχει πουλήσει άδεις χρήσης της εφαρμογής σε διάφορες αστυνομικές υπηρεσίες στις ΗΠΑ και φαίνεται πως έχει ήδη χρησιμοποιηθεί με επιτυχία στην εξιχνίαση διάφορων υποθέσεων. Φυσικά τίποτα δεν εμποδίζει τις υπηρεσίες αυτές να χρησιμοποιήσουν αυτή την εφαρμογή και για άλλους σκοπούς!
Θυμάμαι μικρός διάβαζα το περιοδικό "Millennium". Σε ένα τεύχος υπήρχε μια είδηση που ανέφερε πως στην Αγγλία απαγορεύτηκαν τα κινητά στα σχολεία. Η είδηση ήταν στην ενότητα "παράξενες ειδήσεις" μια και τότε στην Ελλάδα τα κινητά ήταν ένα είδος πολυτελείας. Μερικά χρόνια όμως αργότερα, μια παρόμοια απαγόρευση χρειάστηκε να εφαρμοστεί και στην Ελλάδα. Από τότε κατάλαβα πως ότι σχετικό με τεχνολογία συμβαίνει στο εξωτερικό μετά από μερικά χρόνια θα "έρθει" και στην χώρα μας.
17 Μαρτίου 2018. Η εφημερίδα The Guardian αποκαλύπτει πως μια εταιρεία με την επωνυμία Cambridge Analytica είχε στην κατοχή της προσωπικά στοιχεία 50 εκ. Αμερικάνων πολιτών και τα οποία χρησιμοποίησε για την παραγωγή συντομευμένης διαφήμισης κατά την διάρκεια των αμερικάνικων εκλογών. Τα στοιχεία αυτά προέρχονταν από το facebook.
Πως παραβίασε η Cambridge Analytica την ασφάλεια του facebook;
Η απάντηση είναι ανησυχητικά απλή: δεν την παραβίασε. Η συλλογή των στοιχείων βασίστηκε σε μια εφαρμογή που αναπτύχθηκε από τον καθηγητή του πανεπιστημίου Cambridge, Aleksandr Kogan και η οποία ήταν ένα απλό ερωτηματολόγιο. Για να τρέξει κάποιος την εφαρμογή, μέσω του facebook, έπρεπε να της επιτρέψει να έχει πρόσβαση σε κάποια στοιχεία του προφίλ του, όπως γίνεται άλλωστε με την συντριπτική πλειοψηφία αυτών των εφαρμογών;
Φταίνε λοιπόν οι χρήστες;
Δεν είναι τόσο απλό. Όταν κάποιος χρήστης έτρεχε την εν λόγω εφαρμογή εκείνη μάζευε και στοιχεία για τους φίλους του χρήστη. Δηλαδή, για να συλλέξει τα στοιχεία σου η εφαρμογή αρκούσε κάποιος φίλος σου να την τρέξει! Είναι χαρακτηριστικό πως για την συλλογή των στοιχείων 50 εκ. χρηστών, χρειάστηκε να τρέξουν την εφαρμογή μόνο λίγες εκατοντάδες χιλιάδες χρήστες.
Πρέπει να σταματήσουμε να χρησιμοποιούμε το facebook;
Το ότι η συγκεκριμένη αποκάλυψη αφορούσε το facebook δεν σημαίνει πως μόνο έτσι κάποιος μπορεί να μάθει πράγματα για εμάς. Τα ψηφιακά μας αποτυπώματα είναι διάσπαρτα, σε κάθε σελίδα που επισκεπτόμαστε, σε κάθε ενέργεια που κάνουμε με το έξυπνο τηλέφωνο μας, σε κάθε αγορά που κάνουμε με πλαστικό χρήμα.
Τι μέλλει γενέσθαι;
Δεν θα αργήσει και στην Ελλάδα (αν δεν συμβαίνει ήδη) εταιρείες να συλλέγουν μαζικά δεδομένα χρηστών για να προωθήσουν στοχευμένα συγκεκριμένες πολιτικές απόψεις. Δυστυχώς το διαδίκτυο έχει μετατραπεί σε ένα παντοδύναμο εργαλείο προπαγάνδας.
Τι μπορούμε να κάνουμε για να προστατευτούμε;
Πιστεύω πως η καλύτερη άμυνα είναι αποδοχή της κατάστασης. Τα προσωπικά μας δεδομένα βρίσκονται στα χέρια εταιρειών, ικανών να σχηματίσουν το προφίλ μας, να προβλέψουν τις επιθυμίες μας και να παράξουν ρεαλιστικές ειδήσεις που θα μας επηρεάσουν. Έχοντας υπόψιν αυτό θα πρέπει de facto κάθε διαφήμιση, προτεινόμενη ανάρτηση και blog post, αίτημα φιλίας από τρίτους, προωθημένες σελίδες, να θεωρείτε προϊόν μιας διαδικασίας αποπροσανατολισμου. Δεν θα πρέπει να αποδεχόμαστε καμία είδηση, άποψη , εικόνα, βίντεο πριν την διασταυρώσουμε από πολλές διαφορετικές πηγές. Θα πρέπει να έχουμε μεγαλύτερη εμπιστοσύνη σε πιο παραδοσιακά κανάλια ενημέρωσης, όπως οι εφημερίδες, το ραδιόφωνο και η τηλεόραση, τα οποία δεν είναι σε θέση να παράγουν εξατομικευμένες ψεύτικες ειδήσεις.
*Ο τίλος είναι δανικός από το ομώνυμο βιβλίο του Μ. Δερτούζου.
